1artyfghjkl593

مجموعه موزه کاخ گلستان - تکیه دولت

تکیه دولت یا تگیه دولت که از آن با عناوین دیگری همچون تکیه همایونی دولتی، تکیه قصر، تکیه بزرگ شاهی نیز نام برده شده‌است، بنایی است که در عهد ناصرالدین شاه قاجار و به منظور اجرای مراسم تعزیه و برگزاری آئین‌های سوگواری و روضه خوانی در ایام عاشورا در طهران برپا شد. تکیه دولت نه تنها به لحاظ معماری و جنبه‌های تاریخی بلکه از لحاظ اجرای مراسم با شکوه تعزیه نیز دارای اهمیت خاصی بوده‌است.

http://www.golestanpalace.ir/vvisit/historicalpic.html

1artyfghjkl594

این ساختمان در سویه جنوب خاوری کاخ گلستان و در جنوب باختری شمس‌العماره جای گرفته بود. ساختمان تکیه در سه طبقه و به شکل گِرد و آجری به قطر تقریبی شصت متر و به بلندای ۲۴ متر بود. در میانه صحن تکیه، سکوی گردی وجود داشت که برای اجرای تعزیه در نظر گرفته شده بود. مجلس مؤسسانی که در ۱۳۰۴ تشکیل شد و احمد شاه را بر کنار کرد و رضاخان را به ریاست حکومت گمارد نیز در همین تکیه بر پا گردید.تکیه دولت پس از سال‌ها ویرانه ماندن، در ۱۳۲۵ برای ساخت شعبه بانک ملی در بازار تهران، تخریب شد و بیشتر عرصه آن زیربنای بانک گردید.

1artyfghjkl592

تکیه دولت را که اکنون اثری از آن به جا نمانده‌است، می‌توان نماد تهران در عصر ناصری تلقی نمود و آن را از معدود بناهایی دانست که علاوه بر تأثیر بسزایی که در تاریخ تعزیه داشته‌است، به عنوان یک شاهکار معماری عصر قاجار نیز مطرح بوده‌است.ساختمان عظیم تکیه دولت که بعضی از جهانگردان و نویسندگان مغرب زمین آنرا از حیث عظمت شبیه آمفی تئاتر ورونا در ایتالیا دانسته‌اند، در ضلع شرقی کاخ گلستان و در مجاورت شمس‌العماره قرار داشت و از آن بعنوان بزرگترین نمایشخانه تمام اعصار ایران نام برده شده‌است.

تعزیه‌خوانی در تکیهٔ دولت تا پایان دوره قاجار برپا بود و استفاده از بنای آن نیز تا سال‌های آغازین دوره پهلوی دوم تداوم داشت. از این جهت، در بسیاری از وقایع مربوط به اواخر عصر قاجار و اویل عصر پهلوی به نام تکیه دولت برمی خوریم. به عنوان نمونه پس از مرگ مظفرالدین شاه جنازه وی در مراسم باشکوهی به آنجا حمل شد و تا انتقال آن به عتبات در همان‌جا بود. یا در محرّم ۱۳۲۶ نیز محمدعلی شاه، مطابق رسم معمول همه ساله، به تکیه رفت و در پی هجوم جمعیت تلفاتی به بار آمد.

مجلس مؤسسانی که در پانزدهم آذر ۱۳۰۴ تشکیل شد و احمد شاه را بر کنار کرد و رضاخان را به ریاست حکومت موقت گمارد، در تکیه دولت بر پا گردید. در سال‌های ۱۳۰۲ خورشیدی با بازسازی برخی از بخش‌های تکیه، آن را برای برگزاری «نمایشگاه امتعه وطنی» مورد بهره‌برداری قرار دادند.

فرجام بنای تکیه دولت

تکیه دولت، پس از مشروطه با نفوذ و تأثیر فرهنگ و هنر غرب بر کشور و پیدایش تئاتر و نمایش جدید در ایران، ارزش و اهمیت پیشین خود را از دست داد. حتی گاهی مراسمی غیر از اجرای تعزیه نیز در آن برگزار شد، تکیه دولت، عظیمترین نمایشخانه تاریخ ایران، سالها متروک و نیمه مخروبه بود تا اینکه در سال ۱۳۲۵ خورشیدی و به منظور ساخت بانک ملی شعبهٔ بازار، آن را تخریب کردند و بیشتر عرصه آن زیربنای بانک گردید.

امروزه یکی از معدود آثار باقی‌مانده که توصیفی از وضعیت تکیه دولت در اختیار ما می‌گذارد تابلوی تصویر تکیه دولت در اثر کمال‌الملک نه تنها از لحاظ طرح و ترکیب و رنگ آمیزی اثری بدیع و شاهکاری نفیس است بلکه از آنجا که نشان‌دهنده طراحی و معماری یک بنای عظیم تاریخی است و مخصوصاً از این جهت که بیان کننده مراسم پرجلال و شکوه تعزیه‌داری است، به‌عنوان گویاترین سند مهم ملی پرارزش است.

«معتبرترين و وسيعترين تکيه هاي تهران که تعزيه هاي دولتي در آن برگزار مي شد، تکيه «حاج ميرزا آغاسي» (تکيه دولت قديم) بود که تکيه «عباس آباد» نيز ناميده مي شد. استقبال شديد مردم بخصوص زنان ازنمايش هاي مذهبي، همچنين تنگي و کوچکي فضاي تکيه عباس آباد، لاجرم ازدحام و ناراحتي توليد مي کرد و کار اجراي شبيه گرداني را مختل مي ساخت و اقتضاي زمان و اوضاع نيز تکيه بزرگتر و وسيعتري را طالب بود، از اين رو ناصرالدين شاه ضمن دادن دستور شروع بناي شمس العماره، امري نيز براي ايجاد تکيه بزرگي در داخل ارگ سلطنتي به دوستعلي خان معيرالممالک صادر کرد.

شکل کلي بناي تکيه دولت از بيرون به صورت منشوري 8 ضلعي بود که در داخل به يک استوانه کامل با قطر مياني حدود 60 متر تبديل مي شد. اين بنا با ارتفاعي حدود 24 متر در چهار طبقه (با احتساب سردابها و زيرزمين) با مساحت تقريبي 2824 مترمربع و گنجايش حدود 20 هزار نفر طراحي شده بود. پي بنا سست بود و بر روي خاک دستي قرار گرفته بود و همين امر از ابتدا مشکلاتي براي مقاومت و ايستايي آن پديد آورد تکيه دولت سه ورودي داشت : ورودي اصلي و بزرگ در ضلع شرقي تکيه براي مردان ، با دري دو لنگه و سردري جناغي ؛ ورودي ضلع غربي براي زنان ، از سمت ميدان ارگ با سردر جناغي و شش مناره کوچک در دو طرف که با کاشي معقلي پوشيده شده بود ورودي سوم ، راهرو پر پيچ وخم و تاريکي بود که قسمت شاه نشين تکيه را به ضلع جنوبي کاخ گلستان وصل مي کرد و شاه براي ورود به تکيه از آن مي گذشت .

تکيه دولت تا پايان دوره قاجار برپا بود، چنانکه جنازه مظفرالدين شاه در مراسم باشکوهي به آنجا حمل شد و تا انتقال آن به عتبات در همانجا بود . در محرم 1326 نيز محمدعلي شاه ، مطابق رسم معمول همه ساله ، به تکيه رفت و در پي هجوم جمعيت تلفاتي به بار آمد . مجلس موسساني که در پانزدهم آذر 1304 تشکيل شد و احمدشاه را بر کنار کرد و رضاخان را به رياست حکومت موقت گمارد، در تکيه دولت بر پا گرديد.makanhayedidani.ir

تورهای تهرانگردی و ایرانگردی   >>>  https://instagram.com/tehrantour/